Diễn viên: Phân loại chi tiết hài, kịch, truyền hình, đóng thế

Chúng ta thường gọi ai đó là “diễn viên”, nhưng ít ai dừng lại để nghĩ xem giữa một danh hài đang khuấy động sân khấu, một nghệ sĩ kịch đang độc thoại dưới ánh đèn, và một người đóng thế lao mình qua những cảnh cháy nổ, họ có điểm gì chung và khác biệt ra sao. Bài viết này sẽ phân loại chi tiết các loại diễn viên dựa trên lĩnh vực hoạt động và kỹ thuật biểu diễn, giúp bạn dễ dàng phân biệt và hiểu rõ hơn về từng nhóm người nghệ sĩ đặc thù này.

Định nghĩa từ Wikipedia: Diễn viên là người nghệ sĩ biểu diễn, trình bày một vai diễn nhất định ·
Phạm vi biểu diễn: Nhà hát, phim, truyền hình, đài phát thanh ·
Loại hình phổ biến: Diễn viên hài, diễn viên kịch, diễn viên truyền hình, diễn viên đóng thế

Bảng so sánh dưới đây thể hiện sự khác biệt giữa bốn loại diễn viên theo các tiêu chí chính.

Điểm then chốt: sự khác biệt nằm ở môi trường diễn xuất và kỹ thuật biểu diễn, không phải ở tài năng. Một diễn viên truyền hình giỏi chưa chắc đã thành công trên sân khấu kịch, và ngược lại.

Diễn viên là gì?

Định nghĩa diễn viên

• Diễn viên là người nghệ sĩ biểu diễn, trình bày một vai diễn nhất định, có thể là trong nhà hát, phim ảnh, truyền hình hoặc đài phát thanh (Wikipedia tiếng Việt).
• Theo Encyclopaedia Britannica, diễn viên là người thể hiện một nhân vật thông qua lời nói, hành động và biểu cảm.
• Nghề diễn viên xuất hiện từ thời Hy Lạp cổ đại, với những nhà hát ngoài trời đầu tiên.

Điều này cho thấy vai trò của định nghĩa trong việc phân loại nghề nghiệp.

Vai trò của diễn viên trong nghệ thuật

• Diễn viên là cầu nối giữa kịch bản và khán giả, thổi hồn vào nhân vật.
• Ở Việt Nam, theo Spiderum, nhiều nghệ sĩ vừa là diễn viên hài vừa là diễn viên kịch hoặc MC, tạo ra nhóm “nghệ sĩ đa năng”.

Lịch sử hình thành nghề diễn viên

• Nghề diễn có nguồn gốc từ các lễ hội tôn giáo Hy Lạp cổ đại, nơi các diễn viên đầu tiên (Thespis) bước ra từ dàn hợp xướng.
• Đến thế kỷ 16, các đoàn kịch Anh dưới thời Shakespeare đã chuyên nghiệp hóa nghề diễn.
• Tại Việt Nam, nghề diễn gắn liền với chèo, tuồng, cải lương trước khi du nhập kịch nói và điện ảnh.

Diễn viên hài là gì?

Đặc điểm của diễn viên hài

• Diễn viên hài là người chuyên biểu diễn các vai gây cười trong sân khấu, truyền hình, phim ảnh (Wikipedia tiếng Việt).
• Ở Việt Nam, nghề này thường giao thoa với diễn viên kịch và diễn viên truyền hình.

Kỹ thuật diễn hài

• Hài thoại: dùng lời nói, chơi chữ, tung hứng.
• Hài thể hình: biểu cảm cơ thể, động tác hài hước.
• Hài tình huống: đặt nhân vật vào tình huống dở khóc dở cười.
• Sự khác biệt vùng miền: theo Spiderum, hài miền Bắc chịu ảnh hưởng của chèo, tung hứng chữ nghĩa; hài miền Nam thiên về ứng biến và chất đời sống.

Tranh luận về sự khác biệt này từng nóng trên báo chí. Diễn viên Thu Trang từng chia sẻ trên Báo Mới rằng không nên so sánh hài Bắc và hài Nam vì mỗi vùng miền có thẩm mỹ riêng.

Diễn viên hài nổi tiếng Việt Nam

• Hoài Linh, Trấn Thành là hai cái tên hàng đầu.
• NSƯT Xuân Bắc (sinh ngày 21 tháng 8 năm 1976) nổi tiếng qua “Gặp nhau cuối tuần” và “Gặp nhau cuối năm” của VTV, đồng thời là giám đốc Nhà hát Kịch Việt Nam (SKĐA Review).
• Thu Trang là diễn viên hài nổi bật trong làng hài phía Nam.

Bạn có thể tìm hiểu thêm về một diễn viên nổi tiếng khác qua bài viết Ji Chang Wook: Tiểu sử, chiều cao, phim ảnh và đời tư.

Diễn viên kịch là gì?

Phân biệt kịch nói và kịch hát

• Kịch nói: thiên về lời thoại, biểu cảm gương mặt và cử chỉ tự nhiên.
• Kịch hát (cải lương, tuồng): kết hợp âm nhạc, ca hát và diễn xuất cách điệu.
• Điểm chung: đều yêu cầu sự hiện diện trực tiếp trước khán giả.

Yêu cầu về giọng nói và diễn xuất

• Giọng nói phải rõ ràng, có âm lượng đủ lớn để vang tới khán giả cuối hàng ghế.
• Kỹ thuật thoại là yếu tố sống còn, khác với diễn viên truyền hình có thể được thu âm lại.
• Biểu cảm cần bao quát toàn bộ khán phòng, không chỉ một góc máy.

Sân khấu kịch tại Việt Nam

• Các nhà hát kịch lớn: Nhà hát Tuổi Trẻ, Nhà hát Kịch Hà Nội.
• NSƯT Xuân Bắc hiện là giám đốc Nhà hát Kịch Việt Nam (SKĐA Review).

Điều này cho thấy diễn viên kịch cần kỹ năng thoại và sự hiện diện trực tiếp, khác biệt hoàn toàn với các loại hình khác.

Diễn viên truyền hình là gì?

Diễn xuất trong phim truyền hình

• Diễn xuất được ghi hình theo từng cảnh quay, không theo thứ tự kịch bản.
• Biểu cảm cần phù hợp với góc máy và ánh sáng (Encyclopaedia Britannica).
• Thời gian quay thường ngắn, ít cơ hội tập luyện nhiều lần.

Khác biệt với diễn viên điện ảnh

• Điện ảnh có kinh phí cao hơn, thời gian quay dài hơn, và yêu cầu diễn xuất tinh tế hơn trên màn ảnh rộng.
• Truyền hình: nhịp độ nhanh, kịch bản dài tập, ít đạo cụ và hậu kỳ hơn.

Các bộ phim truyền hình Việt Nam tiêu biểu

• “Về nhà đi con” (2019) – bộ phim gia đình ăn khách.
• “Sống chung với mẹ chồng” (2017) – chủ đề gia đình gây tranh luận.

Hệ quả: diễn viên truyền hình thường làm việc dưới áp lực thời gian lớn hơn, đòi hỏi khả năng thích ứng nhanh với kịch bản thay đổi phút chót.

Diễn viên đóng thế là gì?

Công việc của diễn viên đóng thế

• Thực hiện các cảnh nguy hiểm: ngã từ trên cao, đánh nhau, cháy nổ, lái xe mạo hiểm.
• Công việc đòi hỏi kỹ năng thể lực và phối hợp an toàn (Encyclopaedia Britannica).
• Thường không xuất hiện trên màn ảnh với gương mặt thật.

Rủi ro và kỹ năng cần thiết

• Kỹ năng: võ thuật, lái xe thể thao, bơi lội, chịu lửa.
• Rủi ro: gãy xương, bỏng, chấn thương cột sống.
• An toàn là ưu tiên số một, với sự phối hợp chặt chẽ với đạo diễn hành động.

Diễn viên đóng thế nổi tiếng thế giới

• Jackie Chan nổi tiếng với việc tự thực hiện các pha đóng thế nguy hiểm.
• Vic Armstrong là diễn viên đóng thế huyền thoại của điện ảnh Anh.
• Zoe Bell (New Zealand) là nữ diễn viên đóng thế nổi tiếng trong “Kill Bill”.

Những diễn viên đóng thế nổi tiếng thế giới đã chứng minh rằng kỹ năng thể chất và sự can đảm là yếu tố sống còn.

Điều đã xác nhận và điều chưa rõ

Trích dẫn từ nguồn

Diễn viên là người nghệ sĩ biểu diễn, trình bày một vai diễn nhất định.

— Wikipedia tiếng Việt (Bách khoa toàn thư mở)

Diễn viên kịch là nghệ sĩ biểu diễn trên sân khấu, nhấn mạnh vào tương tác trực tiếp với khán giả và kỹ thuật thoại, hình thể.

— Encyclopaedia Britannica (Bách khoa toàn thư Anh)

Diễn viên đóng thế là người thực hiện các cảnh nguy hiểm hoặc động tác thay cho diễn viên chính trong phim, truyền hình hoặc quảng cáo.

— Encyclopaedia Britannica (Bách khoa toàn thư Anh)

Kết luận

Sự khác biệt giữa diễn viên hài, diễn viên kịch, diễn viên truyền hình và diễn viên đóng thế không chỉ nằm ở tên gọi, mà ở môi trường làm việc, kỹ thuật biểu diễn và rủi ro nghề nghiệp. Với người trẻ đang cân nhắc theo đuổi nghề diễn tại Việt Nam, lựa chọn là rõ ràng: gây cười trên sóng truyền hình, chinh phục khán giả trên sân khấu kịch, hoặc chấp nhận rủi ro trong những pha hành động.

Câu hỏi thường gặp